Apetyt na książkę w bytomskiej Bibliotece

Jesienią zeszłego roku Miejska Biblioteka Publiczna w Bytomiu realizowała projekt „Zaś mom chyntka na ksionżka (czyli Apetyt na książkę. Repeta)”, który otrzymał dofinansowanie ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego z programu „Partnerstwo dla książki”. Projekt został także dofinansowany w ramach dotacji celowej z budżetu miasta Bytomia. Działania objęte projektem były skierowane do dzieci, młodzieży, osób dorosłych i seniorów. W ramach projektu przeprowadzono 11 wydarzeń, na które złożyły się spotkania autorskie, lekcje biblioteczne, warsztaty kreatywne i występ artystyczny. Wszystkie podjęte działania służyły pogłębianiu wiedzy o tradycji, kulturze literackiej i języku Górnego Śląska. Swoimi działaniami chcieliśmy podkreślić atrakcyjność czytania i przekonać odbiorców, że czytanie oraz bezpośrednie spotkanie z autorem są ciekawym sposobem na spędzanie czasu wolnego.

Jesienną ucztę dla miłośników literatury i kultury śląskiej rozpoczęliśmy od spotkań dla dzieci. Najmłodsi czytelnicy spotkali się z bytomską pisarką Natalią Hermansą, która zabrała przedszkolaki do bajkowego świata kota Popy i jego leśnych przyjaciół. W oparciu o serię książek „Poznaj świat Popy” autorka porozmawiała z dziećmi o tym, jak ważne w życiu są marzenia, wyobraźnia i przyjaźń. Przedszkolaki dowiedziały się także, jak wraz ze zmiennością pór roku, zmieniają się zwyczaje mieszkańców lasu. Uzupełnieniem spotkania z pisarką było spotkanie z podopiecznymi Bytomskiego Centrum Wsparcia. Seniorzy przeczytali przedszkolakom fragmenty książek Natalii Hermansy i wykonali wspólnie z dziećmi ilustracje do czytanych tekstów. Nasi mali czytelnicy nie tylko byli biernymi uczestnikami proponowanych im spotkań, ale i sami mogli pokazać się na bibliotecznej scenie. Dzieci z Przedszkola Miejskiego nr 20 wchodzące w skład zespoły „Mały Rozbark” wystąpiły z programem artystycznym dla swoich rówieśników i seniorów z dziennych domów pomocy społecznej. Zespół prowadzą Beata Brenner i Monika Czuhan. Panie uczą przedszkolaki wierszy i piosenek w śląskiej gwarze, tym samym pielęgnując w dzieciach zamiłowanie do tradycji tego region. Występ „Małego Rozbarku” poprzedził spotkanie z Markiem Szołtyskiem, dziennikarzem i historykiem związanym z Górnym Śląskiem. Z gościem porozmawialiśmy o śląskich zabawkach, czyli graczkach. Dzieci posłuchały o tradycyjnych zabawach i zabawkach , którymi bawiły się bajtle na Śląsku. Na słuchaniu się nie skończyło. Co odważniejsi spróbowali swoich sił w strzelaniu ze szlojdra, w zabawie w klipę lub graniu na improwizowanych instrumentach, na przykład wykonanych z nachtopa, czyli nocnika. Przedszkolaki poznały elementy rozbarskiego stroju ludowego i zobaczyły, jak robi się mysz z taszyntucha.

Starsze dzieci spotkały się z pracownikami Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Katowicach. Monika Rosenbaum i dr Sebastian Rosenbaum zajmują się promowaniem i popularyzowaniem historii i tradycji Górnego Śląska. Przybliżyli uczniom sylwetki najważniejszych postaci związanych z historią, kulturą i przemysłem Górnego Śląska. Dzieci dowiedziały się kim była Ewa von Tiele-Winckler, kto wynalazł krem Nivea i co wspólnego ze Śląskiem ma Fiat 126p. Na spotkaniu nie zabrakło literackiego akcentu i dzieci poznały książki najpopularniejszego zabrzańskiego pisarza dla dzieci – Janoscha. A w trakcie multimedialnego spaceru po przedswojennym Bytomiu uczestnicy spotkania nie tylko podziwiali stare fotografie, ale próbowali zlokalizować oglądane miejsca we współczesnym mieście. Uczniowie spróbowali również swoich sił w warsztatach artystycznych. Spotkanie poprowadził Grzegorz Rendchen, pomysłodawca i założyciel bytomskiej marki Nowekartonowe. Warsztaty miały charakter edukacyjny. Uczniowie dowiedzieli się jaką funkcję, konstrukcję i formę mają różne budowle architektoniczne, w tym: Elektrociepłownia Szombierki, Szyb Krystyna i Pałac Tiele-Wincklerów w Miechowicach. Po części teoretycznej przyszedł czas na praktykę. Uczniowie stanęli przed wyzwaniem konstrukcyjnym i zmierzyli się z kartonowymi bryłami w kształcie diamentów. Choć wszystkie skrzydełka do sklejania były ponumerowane, zadanie do najprostszych nie należało. A to było dopiero rozgrzewka, bo najważniejszym zadaniem tego dnia było złożenie pięknych kartonowych pudełeczek z wizerunkami bytomskich zabytkowych obiektów architektonicznych umieszczonymi na wieczkach.

Dorosłym czytelnikom zaproponowaliśmy 3 ciekawe spotkania autorskie. Gośćmi Biblioteki byli Grzegorz Kulik, Marta Knopik i Anna Dziewit-Meller. Grzegorz Kulik to publicysta, felietonista, tłumacz, który w swoich tekstach pokazuje, że ślonsko godka nie jest martwym językiem. To nie język dawnych pokoleń, ale język, który może (i powinien) wpisywać się we współczesność: literaturę, filmy, social media, gry i programy komputerowe. Jako tłumacz beletrystyki zadebiutował w 2017 roku przekładem „Opowieści wigilijnej” Karola Dickensa. Od tamtej pory liczba książek, które tłumaczy na język śląski ciągle rośnie. Spotkanie poprowadził dr Sebastian Rosenbaum. Rozmowa przebiegła głównie wokół literackich tłumaczeń naszego gościa, ale nie zabrakło także dyskusji na temat języka śląskiego, jego miejsca i kondycji we współczesnym świecie.

Miłośnicy pięknej poetyckiej polszczyzny spotkali się z Martą Knopik, mieszkającą w Bytomiu pisarką, autorką scenariuszy dla Teatroteki Szkolnej prowadzonej przez Instytut Teatralny w Warszawie. Jako autorka prozy zadebiutowała w 2020 roku rewelacyjnie przyjętą powieścią „Czarne Miasto”, która doczekała się kontynuacji w powieściach „Rok zaćmienia” i „Burgundowe wdowy”. To wielowątkowa trylogia będąca opowieścią o śląskiej rodzinie i pewnym mieście, w której to co realne miesza się z tym, co magiczne. Podczas spotkania słuchacze poznali autorkę i dowiedzieli się, jak wygląda jej warsztat pisarski. Rozmowa dotyczyła nie tylko literatury, ale także sztuki i muzyki, ponieważ Marta Knopik w swojej twórczości inspirowała się malarstwem, a od kilki lat autorka jest członkinią Bytomskiego Kolektywu Śpiewaczego, gdzie zgłębia tajniki śpiewu tradycyjnego. Spotkanie poprowadziła Izolda Czmok-Nowak, dziennikarka TVP Katowice, autorka znanego programu „Dej pozór. Szoł tok Izoldy Czmok”, w którym promuje tradycję i kulturę śląską.

Spotkaniem, które zwieńczyło nasze 3-miesięczne działania było spotkanie z Anną Dziewit-Meller, wydawczynią, dziennikarką i pisarką. Autorka od lat mieszka w Warszawie, ale urodziła się i dorastała w Chorzowie. W swoich książkach często porusza temat śląskości i śląskiej historii. Nie boi się trudnych tematów. W „Górze Tajget” pisze o niemieckich akcjach eugenicznych na terenie Śląska. W powieści „Od jednego Lucypera” porusza problem trudnych losów kobiet w powojennym Śląsku. Jej najnowsza książka „Juno”, wydana w 2024 roku, również zawiera śląskie akcenty. Z autorką rozmawiała Marta Knopik, a tematem spotkania była twórczość literacka Anny Dziewit-Meller i śląskie motywy w jej twórczości.

Realizując projekt „Zaś mom chyntka na ksionżka (czyli Apetyt na książkę. Repeta) pokazaliśmy, że kultura, język i tradycje śląskie są barwne, wartościowe i obecne we współczesnej literaturze. Ze względu na ich bogaty i lokalny charakter, warto je pielęgnować i przekazywać kolejnym pokoleniom.

Tekst: Anna Misiak (starszy kustosz w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Bytomiu)

Projekt został dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego z programu „Partnerstwo dla książki”.

Projekt otrzymał także dofinansowanie w ramach dotacji celowej z budżetu miasta Bytomia.