LITERATURA BELETRYSTYCZNA

LITERATURA POPULARNONAUKOWA

 

 

 

"Dobrze walczycie, trzymajcie się, bo już to długo trwać nie będzie, a nasze walki nie pójdą na marne": wspomnienia powstańców śląskich z 1921 roku. Opole: Instytut Śląski, 2021

Dobrze walczycie 

„… Istotniejsze z perspektywy dokonanego wyboru było zaprezentowanie
emocji uczestników, obserwacji powstania z perspektywy uczestników
zaangażowanych w nie w bardzo różnych miejscach i w bardzo różny sposób.” – tak uzasadnia umieszczenie 40 tekstów wspomnieniowych w
niniejszej publikacji autor ich wyboru Maciej Fic. Pochodzą one z
różnych okresów, zarówno od bezpośrednich, jak i pośrednich
uczestników działań powstańczych, a zostały spisane w różnych
momentach – niemal tuż po obfitującym w dramatyczne wydarzenia
pamiętnym roku 1921, jak i grubo później, bo w latach 70. minionego
wieku. Wspomnienia pochodzą od Górnoślązaków, jak i tych, którzy na
zew powstańczy ruszyli na Górny Śląsk. Warto podkreślić, że wśród nich
znajdują się m.in. cztery relacje, których autorkami są kobiety. Ich
rola w tamtych wydarzeniach dopiero współcześnie jest silniej
podkreślana, a wkład, jaki włożyły w funkcjonowania nie tylko struktur
wojskowych Powstania, ale także w działania związane z Plebiscytem,
zawsze warto przypominać.


Górny Śląsk w Polsce Ludowej. T. 3, Wysiedlenia - emigracje - przyjazdy / pod redakcją Adama Dziuroka i Bernarda Linka. Katowice: Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Oddział w Katowicach ; Opole :Instytut Śląski, 2021

grny lsk w polsce ludowej

Zamieszczone w tomie artykuły koncentrują się na trzech podstawowych typach migracji: przymusowych przemieszczeniach powojennych, przyjazdach w poszukiwaniu lepszych warunków życia i wyjazdach wymuszonych politycznie. Zaproponowany podział jest jednak dość płynny, gdyż u genezy niektórych ruchów tkwiły często zarówno motywy narodowe, polityczne, a także ekonomiczne (np. tzw. II repatriacja czy tzw. akcja łączenia rodzin). Zagadnienia te wyznaczyły też strukturę niniejszej publikacji. Pierwsza cześć omawia wysiedlenie ludności niemieckiej oraz deportacje ludności górnośląskiej na Wschód. Przybliża również obie tzw. repatriacje Polaków ze Wschodu. Druga część prezentuje dwie akcje łączenia rodzin oraz przyjazdy Polaków z Francji i w poszukiwaniu pracy. Część „polityczna” przedstawia usuwanie kapłanów katolickich i sióstr zakonnych z Administracji Apostolskiej Śląska Opolskiego oraz z diecezji katowickiej, a także działania komunistycznego aparatu na rzecz emigracji opozycji politycznej na początku lat 80. XX w. oraz elit mniejszości niemieckiej. Podobnie jak w przypadku wcześniejszych tomów, studia wzbogacają fragmenty różnych źródeł, które nie tylko „dopowiadają”, ale też nadają często bardziej indywidualny i szczegółowy charakter opisywanym wydarzeniom.


Hanich Andrzej. Słownik nazw miejscowości diecezji opolskiej w XX i XXI wieku. Opole: Instytut Śląski, 2021

Slownik nazw miejscowosci diecezji 

Opracowanie ks. prof. Andrzeja Hanicha to w ocenie recenzentki, prof Stanisławy Sochackiej,  „uporządkowana i skumulowana refleksja na temat nazw miejscowości ujęta w schemat metodologicznie opracowanych haseł”, która „łączy w sposób interdyscyplinarny wiedzę z zakresu nazewnictwa polskiego i niemieckiego na Śląsku z tradycją kościelną w sposób kompetentny, stricte naukowy, zwłaszcza w zakresie prezentacji materiału historycznego”. Hasło główne to nazwa polska w aktualnym brzmieniu urzędowym, której towarzyszy powojenna polska nazwa przejściowa oraz niemieckie: starsza (słowiańska powierzchownie zniemczona), nazistowska (z lat 1934–1937), czasem również dodatkowa (nadawana współcześnie miejscowościom z min. 20% mieszkańców pochodzenia niemieckiego), a także lokalizacja urzędowa i kościelna. Dzięki mapie, rysowi historycznemu i osobnym częściom słownika opisującym miejscowości, które w roku 1992 r. przeszły do diecezji gliwickiej i kaliskiej, otrzymujemy całościowy obraz nazewnictwa diecezji opolskiej w perspektywie czasu i przestrzeni.


"Hurra! Górą nasi! (...) dziś znowu słońce świeci nad ziemią, naprawdę już polską": wspomnienia sprzed wieku, Plebiscyt i III Powstanie Śląskie / wybór i opracowanie Krzysztof Kleszcz. Opole: Instytut Śląski, 2021

 Hurra Gora nasi okladka

“[…] Narodowa Organizacja Kobiet wysłała do powiatu gliwickiego, jako propagatorkę polskości, Janinę Grabińską, młodą dziewczynę z ziemiańskiej rodziny pochodzącą spod Łowicza. Autorka pamiętnika, a w zasadzie dziennika, bo zapiski robione były na bieżąco, podczas pobytu na Górnym Śląsku, w niewielkiej książeczce zawarła niezwykle interesujące spostrzeżenia. Przede wszystkim możemy poznać sytuację panującą w kilku wsiach powiatu gliwickiego, rozgrywające się wydarzenia, jak choćby wiece i zebrania polskie, i próby udaremnienia ich organizacji przez Niemców. Doskonale ilustrują one skomplikowane relacje narodowościowe na obszarze plebiscytowym.Sporo miejsca poświęca również autorka nastrojom ludności polskiej, nadziei na przyłączenie do Polski i obawom, że głosowanie zostanie przegrane. Janina Grabińska przebywała na Górnym Śląsku do ogłoszenia cząstkowych wyników plebiscytu.

Roman Horoszkiewicz, autor wspomnień z III powstania śląskiego, zaprawiony w bojach kapitan piechoty Wojska Polskiego (I Kompania Kadrowa, udział w wojnie 1920 r.) przybył na Górny Śląsk w maju 1921 roku skierowany przez Komitet Pomocy dla Górnego Śląska. Przyjechał, by wziąć udział w III powstaniu śląskim, którego bezpośrednią przyczyną wybuchu było niezadowolenie Polaków z proponowanego po plebiscycie podziału Górnego Śląska. W powstaniu pełnił funkcję zastępcy dowódcy 10. Pułku powstańczej piechoty. Swoje wspomnienia spisał po z górą 35 latach od przywołanych wydarzeń, wspomagając pamięć ocalałymi rozkazami dziennymi z czasu powstańczego zrywu. Okiem żołnierskim ocenia, czasem krytycznie, zarówno zachowanie szeregowych powstańców, jak również decyzje podejmowane przez dowodzących.”

Z Wprowadzenia Krzysztofa Kleszcza


Lis, Michał. Górny Śląsk - Śląsk Opolski: oswajanie regionalnej ojczyzny przez historyka. Opole: Instytut Śląski, 2021

grny lsk lsk opolski Oswajanie

Kolejny tom z serii Encyklopedii Wiedzy o Śląsku to zebrane w jeden volumen retrospekcyjne spojrzenie na tytułowe “oswajanie” Śląska przez historyka, który miał nie lada zadanie zgłębienia i zrozumienia jednego najbardziej niejednoznacznych regionów Polski. Dzięki zebraniu w jeden tom wielu tekstów autora, które ukazały się na przestrzeni wielu lat, czytelnik ma szansę nie tylko prześledzić, jak to “oswajanie” przebiegało, ale także samemu zmierzyć się z tym zadaniem.


Pałys Piotr. Nie tylko w cieniu hałd i kominów: opolskie pułki w szeregach Wojsk Powstańczych w 1921 r. Opole: Instytut Śląski, 2021

 Nie tylko w cieniu hald

Nie tylko w cieniu hałd i kominów. Opolskie pułki w szeregach Wojsk Powstańczych w 1921 roku to opracowanie zawierające syntezę działań jednostek powstańczych w III powstaniu śląskim, złożonych z ochotników pochodzących z powiatów opolskich. Na opracowanie składają się także wspomnienia powstańców uczestniczących między innymi w walkach o Górę Świętej Anny, a także publikowany po raz pierwszy dziennik podgrupy II “Linke”, w której większość żołnierzy stanowili powstańcy z okolic Opola. Podgrupa II “Linke” w krwawych i mało znanych bojach utrzymała północny front III powstania, walcząc między innymi o Zębowice, Staniszcze czy Myślinę.


Peterson, Tanya J. Jak żyć bez lęku: 101 sposobów aby uwolnić się od niepokoju, fobii, ataków paniki. Warszawa: Zwierciadło, 2020

 jak zyc bez leku 101 sposobow aby sie uwolnic od niepokoju

Lęk i niepokój mogą nas osaczać, zniechęcać do działania i ograniczać nasze decyzje. Kiedy natrętne myśli i rozedrgane emocje zyskują nad nami kontrolę, często nie umiemy sobie z nimi poradzić. Książka prezentuje plan, który pomoże Ci uwolnić się od pułapki, jaką jest życie w ciągłym napięciu.

Dzięki poradnikowi zyskasz m.in.:

  • praktyczne ćwiczenia, aby powstrzymać lęk przed życiem,

  • narzędzia do pokonania lęku w twoich związkach,

  • kontrolę nad twoimi codziennymi zmartwieniami,

  • ulgę w nadmiernym rozmyślaniu,

  • skuteczne sposoby radzenia sobie z lękiem w pracy lub w szkole,

  • porady, które pomogą ci odzyskać kontrolę nad życiem.

Przestań walczyć z lękiem i podejmij skuteczne działania, by żyć autentycznie. Wykorzystaj metody zawarte w poradniku, zapanuj nad niepokojem i zacznij żyć pełnią życia.


Słania, Paweł. Zanim ziemia katyńska wchłonęła jego krew: isty Pawła Słani do narzeczonej Marii Lortz z lat 1933-1939. Wojkowice: Wydawnictwo HM..., 2022

Zanim ziemia katynska

Górny Śląsk, dwudziestolecie międzywojenne. Tu w 1932 roku rodzi się uczucie Pawła Słani i Marii Lortz, rodowitych mieszkańców Piekar Śląskich. On – student historii na Uniwersytecie Jagiellońskim, oficer rezerwy Wojska Polskiego i początkujący belfer. Ona – dziewczyna z rodziny powstańców śląskich, księgowa z powołania.

Brzmi jak proza, wręcz proza życia, ale to nie fikcja literacka. To kronika życia w uniwersyteckim Krakowie, wojskowych koszarach w Oświęcimiu i na Górnym Śląsku w latach 30., ale przede wszystkim historia prawdziwej miłości, którą w bestialski sposób postanowiły zniszczyć dwa totalitaryzmy, hitlerowski i stalinowski, oraz zbrodnia, której nie da się zrozumieć, ani tym bardziej wybaczyć.


Stanek, Piotr. Na uboczu: Lamsdorf w czasie powstań śląskich i plebiscytu (1919-1921). Opole: Centralne Muzeum Jeńców Wojennych: Instytut Śląski, 2021

Na uboczu Lamsdorf

Prezentowana publikacja opisuje mało znany okres funkcjonowania zespołu poligonowego w Łambinowicach (Lamsdorf) w okresie zmagań o Górny Śląsk po zakończeniu I wojny światowej. Obszar ten, pierwotnie przeznaczony na bazę treningową śląskich pułków armii pruskiej, a potem cesarskiej, stał się także dogodnym miejscem do przetrzymywania jeńców wojennych z wojen XIX i XX wieku. W opisywanym okresie także pełnił taką rolę – bazy wojskowej i obozu jenieckiego, a także miejsca, gdzie tymczasowo przebywali cywile, którzy po podziale Górnego Śląska musieli zdecydować, po której stronie nowej granicy chcą mieszkać.

Publikację uzupełniają ilustracje, obfita bibliografia, a także indeks nazwisk.


Thomson, Jonny. Filozofia dla zabieganych: mała książeczka o wielkich ideach. Kraków: Insignis Media, 2021

filozofia dla zabieganych

Kiedy kaczka nie jest kaczką?
Dlaczego lubimy oglądać horrory?
Czy warto postawić na istnienie Boga?
Co sprawia, że przyjemność jest lepsza niż ból?

„Filozofia dla zabieganych” to fascynująca podróż po świecie idei największych myślicieli od starożytności po współczesność. Przekonaj się, co mają do powiedzenia na temat najważniejszych życiowych kwestii i dlaczego warto dziś znać ich koncepcje.

Rzuć się w wir zilustrowanych piktogramami minirozdziałów, które poszerzą twoje horyzonty, dadzą ci do myślenia, zainspirują cię i rozbawią. Ich rozpiętość tematyczna zapiera dech: od strategii wygrywania gier planszowych Sun Zi po przemyślenia Freuda na temat naszego popędu śmierci; od poglądów de Beauvoir, która wierzyła, że instynkt macierzyński jest mitem, po kosmitów Fermiego i zasady robotyki Asimova! A może chcesz wiedzieć, dlaczego Schopenhauer nie byłby najlepszym towarzystwem do imprezowania?

Wszystko to – i wiele więcej - znajdziesz w tej wyjątkowej książce.


 

Notatki przygotowano na podstawie informacji zawartych na stronach internetowych wydawnictw.